Miałem niedawno okazję instalować Kubuntu 6.06 (Dapper Drake) na komputerze z procesorem 64-bitowym Athlona. W artykule kilka spostrzeżeń odnośnie plusów i minusów takiej konfiguracji.

Po pierwsze: dlaczego Athlon 64?

Stanąłem przed koniecznością zakupu nowego sprzętu do domu. Poprzedni lata świetności miał już za sobą (to Athlon 1.2Mhz z 2002 roku), a do tego od dłuższego czasu z narastającą intensywnością postanawiał zwiesić się ni stąd ni z owąd. Po krótkiej kalkulacji okazało się, że procesory 64-bitowe nie są już o wiele droższe od tradycyjnych (nawet wliczając dodatkowe koszta zakupu kompatybilnej płyty głównej). A że nikt już nie stara się ukryć faktu, że 32-bitowce wolnym ale zdecydowanym krokiem odchodzą do lamusa, postanowiłem zainwestować w przyszłość. Athlona wybrałem głównie z powodu niższej ceny oraz przywiązania to tej firmy na swoich komputerach stacjonarnych (bez głębszej filozofii).

A oto szczegółowe informacje o sprzęcie, na którym odbywała się instalacja:

• Procesor: AMD Athlon 64 3000+ BOX (Socket 939) Venice
• Płyta główna: Asus A8N-E nForce4 Ultra
• Dysk twardy: Maxtor DiamondMax 10 300 GB (SATA II, 16MB cache, NCQ)
• Pamięć RAM: Kingston HyperX DDR 2x 512MB PC-433 CL2
• Karta graficzna NVIDIA GeForce 6600 Asus Silent 512MB (128-bit) TV/DVI BOX (PCI-E)
• Napęd: NEC DVD+/-RW ND-4571A LabelFlash

Po drugie: dlaczego Kubuntu?

Komputer służyć ma w domu do wszystkiego po trochu. Główne zastosowanie to Internet i multimedia. Podstawowym użytkownikiem jest żona, która wcześniej pracowała również z Kubuntu. To jednak niekoniecznie istotne, ponieważ z wierzchu widać i tak jedynie KDE. Wybór systemu był więc głównie podyktowany prostotą i szybkością instalacji, konfiguracji oraz późniejszej konserwacji. Kubuntu wygrało ze względu na obecność świeżego KDE, ogromne repozytorium oprogramowania dla architektury 64-bitowej oraz fakt, że od zawsze pracowałem z systemami opartymi na Debianie. Alternatywą było wypróbowanie openSUSE 10.1. Ta opcja przegrała jednak głównie ze względu na moją nieznajomość Suse i brak chęci do nauki, a także niezbyt przyjemne doświadczenia jakie miałem z tym systemem w firmie. Padło więc na Kubuntu.

Rys 1. Instalator Kubuntu 6.06

Instalacja

Kubuntu 6.06 dla architektury x64 ściągnąłem w postaci tradycyjnej płytki CD ze strony projektu. Instalator graficzny dostępny jest z poziomu Live-CD. Istnieje również możliwość ściągnięcia instalatora na oknach dialogowych znanego z poprzednich wersji systemu. Ja postanowiłem spróbować tego pierwszego wynalazku. System z Live-CD wstał po około dwóch minutach od włożenia płytki do napędu i zrestartowaniu komputera. I zaprezentował się przyzwoicie. Na pulpicie spostrzegłem ikonkę z napisem “Install”. Kliknąłem ją bez namysłu, a już za chwilę przywitał mnie w ojczystym języku program instalacyjny.

Instalowanie systemu z Live-CD to świetna sprawa. W razie problemów zawsze można poszukać w sieci rozwiązania. Czas spędzony na instalację nie musi być również całkowicie zmarnowany - można w tym czasie rozejrzeć się po systemie, przeglądać sieć, czy nawet normalnie pracować.

Partycjonowanie

Nieco kłopotu sprawił mi program do partycjonowania. Po utworzeniu dwóch partycji z systemem plików XFS oraz partycji SWAP, system nie pozwolił mi na kontynuację. Na ekranie z przypisaniem punktów montowania do partycji nie miałem możliwości wybrania partycji SWAP (mimo, że stworzyłem wcześniej takową). Po kilku kolejnych próbach z innymi systemami plików uznałem, że instalator potrzebuje restartu. Okazało się to strzałem w dziesiątkę, ponieważ po kolejnym uruchomieniu bez problemu utworzyłem ręcznie 2 partycje (tym razem ext3, żeby nie ryzykować) oraz SWAP. Zapewne wybranie opcji automatycznego podziału na partycję rozwiązałoby również sprawę, ale wolę sam decydować o podziale dysku. Niedopracowanie instalatora w tym punkcie uważam za spory minus. Ale idziemy dalej.

Właściwa instalacja

Dalszy ciąg instalacji systemu poszedł już gładko. Instalator - podobnie jak w przypadku poprzednich wersji Kubuntu - nie pytał o wybór pakietów czy usług systemowych uznając domyślne ustawienia za nieomylne. Kopiowanie plików zajęło ponad 15 minut. Dociągnięcie z Internetu i instalacja pakietów lokalizacyjnych kolejne 10 minut. Cała instalacja trwała (wliczając moje przejścia z programem partycjonującym) mniej więcej godzinę. Instalator poprosił mnie o wyjęcie płytki i spokojnie uruchomił po raz pierwszy moje nowe Kubuntu.

Rys 2. Ustawienia systemowe czyli
panel sterowania

Pierwsze wrażenia

Domyślny pulpit prawie nie zawiera ikon, oprócz skrótów na pasku KDE uruchamiających Konquerora (menedżer plików i przeglądarka internetowa w jednym), program Kontact (klient poczty i inne aplikacje typu PIM) oraz czegoś na kształt panelu sterowania (przeprojektowany KControl).

Oczywiście pierwszą rzeczą jaką zrobiłem było przywrócenie ustawień osobistych z poprzedniego systemu, co sprowadziło się do skopiowania katalogu domowego. Jako, że na starym komputerze również działało Kubuntu 6.06, nie wystąpiły problemy z ustawieniami ze względu na nowsze wersje programów. W przypadku, gdybym musiał migrować z innej dystrybucji, zapewne dane osobiste przenosiłbym stopniowo, dla kolejnych aplikacji, żeby uniknąć problemów z kompatybilnością.

Aplikacje wybrane przez dystrybutora to podstawowe składniki KDE 3.5.2, jak odtwarzacze multimedialne Amarok i Kaffeine, czy aplikacja do wypalania płyt K3B. Z programów nie wchodzących w skład KDE mamy przeglądarkę Firefox (w wersji 1.5.0.3) oraz pakiet biurowy OpenOffice.org (2.0.2).

Czego brakuje w domyślnej instalacji? Oczywiście kodeków multimedialnych oraz wsparcia dla niewolnych wtyczek do Firefoksa jak Macromedia Flash czy Java. Od tego też zacząłem dostosowanie systemu…

Brak też niektórych udogodnień, które mamy domyślnie w wersji Ubuntu z Gnome, a nie istnieją jeszcze ich “kubuntowe” odpowiedniki. Przykładem takiego programu jest Gdebi - świetny programik pozwalający na graficzną instalację pakietów DEB (z zależnościami) poprzez podwójne kliknięcie. W KDE dowiązanie gdebi w Konquerorze do plików *.DEB nie dało żadnego efektu. Nie ma również odpowiednika (kdebi??) oferującego tę samą funkcjonalność dla KDE.
Sam menedżer pakietów Adept również ustępuje funkcjonalnie Synapticowi oraz apletom Gnome do automatycznej instalacji aktualizacji (update-notifier). W Kubuntu trzeba się więcej naklikać, a programy do instalacji i aktualizacji pakietów wydają się nieco mniej dopracowane niż ich pierwowzory z Ubuntu.

Rys 3. Kaffeine odtwarza trailer
w formacie QuickTime

Dostosowanie systemu: nie-wolna męczarnia

Już po instalacji systemu dowiedziałem się, że nie istnieje implementacja wtyczki Flash dla procesorów 64-bitowych. Podobnie sytuacja ma się z innymi nie-wolnymi programami jak RealPlayer czy Skype.

Pierwsza próba uzyskania kodeków i pluginów to uruchomienie programu EasyUbuntu, dzięki któremu możemy w prostym graficznym interfejsie “wyklikać” dodatkowe programy, które chcemy zainstalować w systemie. Aplikacja działa również z systemamy 64-bitowymi. Niestety jednak, nie wszystkie aplikacje i pluginy udało się zainstalować tym sposobem. Po zakończeniu działania programu, w systemie pojawiły się kodeki audio i wideo (ale bez obsługi formatów WMV oraz zakodowanych płyt DVD) oraz sterowniki kart NVIDIA (zainstalowane lecz nie skonfigurowane w X).

Inną metodą jest skorzystanie z podobnej aplikacji Automatix. Wersja dla architektury amd64 dostępna jest na forum Ubuntu.

W kolejnej próbie, znalazłem na Wiki Ubuntu artykuł Restricted Formats opisujący sposoby instalacji różnych nie-wolnych aplikacji w Ubuntu. Artykuł nie nastroił mnie optymistycznie odnośnie możliwości korzystania z nich na systemie 64-bitowym. Nie załamałem się jednak

Środowisko 32-bitowe w 64-bitowym systemie

Po pierwsze, należy zainstalować środowisko odpowiedzialne za uruchamianie aplikacji 32-bitowych. Najłatwiej wykonać to w konsoli za pomocą polecenia:

sudo apt-get install ia32-libs ia32-libs-gtk linux32

Od tej chwili, będziemy mogli instalować i uruchamiać programy przeznaczone dla systemu 32-bitowego w środowisku 64-bitowym przez proste polecenie:

linux32 nazwa_programu

Czasem będziemy chcieli zainstalować również pakiety przygotowane dla Ubuntu w wersji na procesory x86. Z pomocą przychodzi nam tutaj opcja force-architecture programu dpkg. Przykładowo:

sudo dpkg -i --force-architecture \
opera_8.54-20060330.6-shared-qt_en_etch_i386.deb

zainstaluje Operę w wersji 8.54.

Na koniec jeszcze warto zaktualizować sobie listę repozytoriów, jeśli chcemy zainstalować niewolne kodeki czy programy komercyjne, ale udostępnione za darmo. Zgodnie z poradą z przewodnika Ubuntu Dapper, w pliku /etc/apt/sources.list usuwamy wszystko i wpisujemy zamiast tego:

## Add comments (##) in front of any line to remove it \
from being checked.

deb http://pl.archive.ubuntu.com/ubuntu dapper main \
restricted
deb-src http://pl.archive.ubuntu.com/ubuntu dapper main \
restricted

## MAJOR BUG FIX UPDATES produced after the final release
deb http://pl.archive.ubuntu.com/ubuntu dapper-updates \
main restricted
deb-src http://pl.archive.ubuntu.com/ubuntu dapper-updates \
main restricted

## UBUNTU SECURITY UPDATES
deb http://security.ubuntu.com/ubuntu dapper-security \
main restricted
deb-src http://security.ubuntu.com/ubuntu dapper-security \
main restricted

deb http://security.ubuntu.com/ubuntu dapper-security \
universe
deb-src http://security.ubuntu.com/ubuntu dapper-security \
universe

## UNIVERSE AND MULTIVERSE REPOSITORY (Unsupported by \
Ubuntu. Use at own risk.)
deb http://archive.ubuntu.com/ubuntu dapper universe \
multiverse
deb-src http://archive.ubuntu.com/ubuntu dapper universe \
multiverse

## BACKPORTS REPOSITORY (Unsupported.  May contain illegal \
packages.  Use at own risk.)
deb http://archive.ubuntu.com/ubuntu dapper-backports main \
restricted universe multiverse
deb-src http://archive.ubuntu.com/ubuntu dapper-backports \
main restricted universe multiverse

 ## PLF REPOSITORY (Unsupported.  May contain illegal \
packages.  Use at own risk.)
deb http://packages.freecontrib.org/ubuntu/plf dapper \
free non-free
deb-src http://packages.freecontrib.org/ubuntu/plf dapper \
free non-free

Wtyczki do Firefoksa: Macromedia Flash i Java

Jak się okazuje, jedynym sposobem na uzyskanie technologii Flash w systemie 64-bitowym to instalacja przeglądarki w trybie 32 bitów. Z pomocą przychodzi po raz kolejny Wiki.

Jak się okazuje wystarczy ściągnąć najnowszego Firefoksa ze strony projektu, rozpakować i utworzyć odpowiedni skrót na pulpicie (uruchamiający go przez programik linux32). Więcej na stronie: opis instalacji 32-bitowego Firefoksa w systemie 64-bitowym (po angielsku).

Flash

Rys 4. Firefox w Kubuntu 6.06

Wtyczkę Flash w tak zainstalowanym Firefoksie zainstalować można już standardowo - program sam zapyta nas czy nie chcemy ściągnąć i zainstalować wtyczki po wejściu na stronę wykorzystującą Flasha (np. www.wp.pl). Nie ma też problemu, żeby zainstalować Flash z repozytoriów, a następnie podlinkować katalogi z wtyczkami (plugins) w naszej ręcznej instalacji do oryginalnej lokalizacji Firefoksa (/usr/lib/mozilla-firefox/).

Flash zainstalowany… ale (prawdopodobnie) nie ma głosu. A do czego nam Flash bez głosu? Szybkie przeszukanie Google daje odpowiedź: źle podlinkowana biblioteka libesd! To lekka kompromitacja zespołu Kubuntu… No, ale na szczęście dźwięk da się przywrócić prostym poleceniem:

sudo ln -s /usr/lib/libesd.so.0 /usr/lib/libesd.so.1

Restart Firefoksa i już możemy posłuchać również dźwięku w YouTube i innych serwisach intensywnie wykorzystujących Flasha.

Uwaga: jeśli jakimś trafem zainstalowany jest w systemie któryś z pakietów libggi2 libgii0 libgii0-target-x może to wpłynąć na brak dźwięku w Firefoksie (nie miałem już cierpliwości sprawdzać dlaczego). Po usunięciu tych pakietów (które notabene dodał do systemu nieproszony przez nikogo automatix) dźwięk we Flashu powrócił.

Flash w Ubuntu (i Linuksie w ogóle) to niestety wersja 6.0 tego programu i Macromedia (a teraz Adobe) nie zamierza wydawać nowej wersji dla Linuksa przez najbliższy rok, do ukazania się Flasha 9.0. Istnieje jednak udokumentowana możliwość uzyskania technologii Flash 8.5 dla Ubuntu, oczywiście dzięki Firefoksowi uruchomionemu pod Wine - szczegółowy opis znajduje się na stronach HotwoForge: Flash Player 8.5 Linux (Ubuntu Dapper Drake). Tej metody osobiście nie próbowałem i na razie nie zamierzam, ale podobno działa.

Java

Z Javą w Firefoksie było nieco łatwiej niż z Flashem. Działa ona nawet w 64-bitowej wersji, dzięki implementacji firmy IBM. Ja jednak zdecydowałem się na instalację Javy w wersji 32-bitowej (jako że i tak korzystać z niej będę jedynie w 32-bitowej przeglądarce.

Javę 1.5 instalujemy ręcznie. Najpierw ściągamy instalkę ze strony pobierania Javy w wersji Suna, a następnie wykonujemy po kolei poniższe komendy:

sudo bash
chmod 777 ./jre-1_5_0_07-linux-i586.bin
# oczywiście jeśli ściągnęliśmy inną wersję Javy, komenda
# będzie wyglądać inaczej
./jre-1_5_0_07-linux-i586.bin
# tu musimy odpowiedzieć twierdząco na kilka pytań
mkdir /usr/local/java32
cp -r -p ./jre1.5.0_07/* /usr/local/java32
cd /usr/local/firefox32/plugins/
ln -s /usr/local/java32/plugin/i386/ns7/\
libjavaplugin_oji.so ./

Po tej operacji i restarcie przeglądarki plugin już działa, co łatwo można sprawdzić wchodząc na stronę testową Suna.

Rys 5. Neverball z akceleracją 3D

Sterowniki NVIDIA

Wprawdzie skrypt EasyUbuntu zainstalował sterowniki karty NVIDIA (a konkretnie pakiety nvidia-glx oraz nvidia-kernel-common), ale nie wprowadził niezbędnych zmian w konfiguracji X.org, aby sterowniki zaczęły być wykorzystywane. Jak się okazało, wystarczyło jednak uruchomić ręcznie standardowy konfigurator X-ów:

sudo dpkg-reconfigure xserver-xorg

i przy wyborze sterownika, zamiast nv wybrać nvidia, a przy kolejnym logowaniu będziemy mogli cieszyć się pełną akceleracją 3D. Gdyby nie ten ostatni ręczny etap, można by powiedzieć że instalacja sterowników jest wręcz bezbolesna.
Nie wiem jak ma się sprawa ze sterownikami kart ATI, ale EasyUbuntu umożliwia również ich instalację, tak więc prawdopodobnie procedura jest identyczna.

Kodeki

Większość kodeków audio i wideo (zarówno tych wolnych jak i zastrzeżonych: open-source-owych implementacji kodeków opatentowanych i niewolnych kodeków binarnych) instaluje się w systemie dzięki EasyUbuntu (lub też ręcznie, jak zostało to opisane na Wiki). Ubuntu domyślnie korzysta z GStreamera, ale jeśli chcemy oglądać również pliki w formatach Microsoftu czy QuickTime, musimy skorzystać z silnika Xine lub mplayer (ze wszystkich trzech potrafi korzystać odtwarzacz Kaffeine).

Windows Media

Po zastosowaniu EasyUbuntu i instalacji wszystkich oferowanych kodeków, jedyny problem jaki pozostał to brak wsparcia dla formatów Microsoft. Jak sobie z tym poradzić, opisano w wątku na forum Ubuntu: A patch for wmv native support on PPC, amd64 or any PC run linux. Po instalacji programu mplayer, wystarczy podobno doinstalować patch (dostępny w postaci DEB): mplayer-amd64_0.99+1.0pre7try2+cvs20060117-0ubuntu8_all.deb, aby uzyskać możliwość odtwarzania plików WMV i innych formatów Microsoft w MPlayerze. Niestety, u mnie patent nie zadziałał i musiałem skompilować MPlayera ręcznie nakładając łatkę WMV (jak opisano to dokładnie w cytowanym wątku). Efekt końcowy został jednak osiągnięty i odtwarzanie paskudnego formatu wideo Microsoftu jest możliwe również w Kubuntu dla amd64.

Rys 6. Odtwarzacz amaroK 1.4

Wsparcie dla iPoda - Amarok 1.4

Odtwarzacz amaroK w Kubuntu 6.06 instalowany jest w wersji 1.3.9. W tej wersji wsparcie dla iPoda jest dużo gorsze niż serii 1.4.x (już stabilnej). Konkretnie, w tej drugiej działa, w pierwszej nie - przynajmniej przy domyślnych ustawieniach. Jedną z pierwszych rzeczy jakie zrobiłem był więc upgrade amaroKa. Okazało się to proste dzięki specjalnemu repozytorium stworzonemu dla Kubuntu. Wystarczy dodać do pliku /etc/apt/sources.list linijki:

deb http://kubuntu.org/packages/amarok-14 \
dapper main

a następnie wykonać po kolei:

sudo apt-get update
sudo apt-get install amarok

i po kolejnym uruchomieniu pojawi się już w systemie najnowszy amaroK. Swoją drogą, rozwój tego fenomenalnego odtwarzacza jest dla mnie szokiem. Dawno nie widziałem tak dynamicznie rozwijającej się aplikacji linuksowej. Już w tej chwili amaroK wydaje się przebijać funkcjonalnością (ale również prostotą użycia) wszystkie dostępne odtwarzacze, nie tylko dla GNU/Linuksa.

Podsumowanie

Jak widać, ujarzmienie Kubuntu dla amd64 wymaga nieco czasu. Mi razem z czasem poświęconym na przeszukiwanie sieci w poszukiwaniu rozwiązań problemów, zajęło to kilka godzin. Mam nadzieję, że ten artykuł pozwoli skrócić nieco czas potrzebny do dostosowania Kubuntu do pracy na komputerze 64-bitowym. A myślę, że czas poświęcić warto, ponieważ różnica szybkości w porównaniu do stosowania systemu 32-bitowego jest oczywista. Szkoda tylko, że ciągle, aby osiągnąć w Linuksie podstawową funkcjonalność na nieco mniej standardowym (ale przecież nie zupełnie nietypowym) sprzęcie, konieczny jest intensywny kontakt z linią komend i zgłębianie tajników swojego systemu operacyjnego…