Instalacja Linuksa to obecnie banał. Wystarczy ściągnąć obraz ISO, wypalić go na płycie CD/DVD i uruchomić ponownie komputer. Co jednak, jeśli… nasz komputer nie posiada napędu CD? Wtedy z pomocą przychodzi instalacja bezpośrednio przez sieć. W tym artykule pokażemy, jak to zrobić.

Autor: Borys Musielak

Problem — choć nie dotyczy większości — nie jest wzięty z kosmosu. Instalacja przez sieć (zakładając dobre łącze internetowe) jest po prostu szybsza niż standardowa (czynności ściągania plików i instalowania systemu wykonywane są równolegle), tańsza (nie trzeba wypalać płyty CD) i ozone-friendly

Zabieramy się więc do dzieła! Oto, czego będziemy potrzebować:

• komputer podłączony do Internetu (dalej: serwer) z zainstalowanym systemem Linux (w przykładach posłużyłem się Debianem),
• drugi komputer (dalej: klient), na którym chcemy zainstalować Linuksa, również podłączony do Internetu, w tej samej sieci, co serwer, którego BIOS umożliwia boot z sieci (opcja network boot, PXE, lub podobna),
• obraz instalacyjny typu netbootm,
• około godziny wolnego czasu,
• pizzę i colę.

Sciągamy netboot

Netboot to bardzo mały obraz instalacyjny, najczęściej w postaci jednego pliku, który służy tylko do załadowania podstawowych plików instalatora systemu i połączenia z Internetem, w celu dociągnięcia reszty plików instalacyjnych i pakietów. Jest on do ściągnięcia dla wszystkich sensownych dystrybucji, można go też znaleźć na tradycyjnej płytce instalacyjnej, najczęściej w katalogu netboot.

Netboot dla Ubuntu 7.10 możemy ściągnąć (na komputerze serwer) za pomocą komendy: wget http://archive.ubuntu.com/ubuntu/dists/gutsy/main/installer-i386/current/images/netboot/netboot.tar.gz. Następnie należy go rozpakować: tar zxf netboot.tar.gz i umieścić w dowolnym katalogu. W naszym przypadku jest to /home/jasio/netboot.

Procedura dla innych dystrybucji jest podobna, z tym że lokalizację netboota będziecie musieli poszukać za pomocą Google.

Przygotowujemy serwer TFTP

Najłatwiej udostępnić pliki instalacyjne za pomocą prostego serwera TFTP. Instalujemy więc pakiet tftpd-hpa oraz xinetd, który posłuży nam do uruchamiania serwera:

# apt-get install tftpd-hpa xinetd

Przechodzimy do konfiguracji serwera TFTP. Korzystając z ulubionego edytora, tworzymy plik /etc/xinetd.d/tftp i wypełniamy go następującą treścią:

service tftp
  {
        disable                 = no
        socket_type             = dgram
        wait                    = yes
        user                    = root
        server                  = /usr/sbin/in.tftpd
        server_args             = -v -s /var/lib/tftpboot
        only_from               = 192.168.1. 127.0.0.1
  }

Uwaga na ostatnią linijkę only_from. Tutaj powinny się znaleźć podsieci, dla których udostępnimy TFTP. W przykładzie udostępniamy go jedynie w sieci lokalnej (192.168.1.*) oraz lokalnej maszynie. Jeśli nie wiesz w jakiej jesteś sieci, z pomocą przyjdzie polecenie /sbin/ifconfig -a.

Ostatnia rzecz to udostępnienie przez TFTP plików instalacyjnych. Robimy to kopiując te pliki do katalogu serwera:

cp /home/jasio/netboot/* /var/lib/tftpboot/

Oczywiście jeśli nie ściągaliśmy samego netboota, ale mamy płytkę instalacyjną z Ubuntu, możemy skopiować pliki bezpośrednio z płyty:

cp /media/cdrom/install/netboot/* /var/lib/tftpboot/

Na koniec restartujemy serwer:

/etc/init.d/xinetd restart

Serwer TFTP mamy postawiony, pliki udostępnione, czas zabrać się za konfigurację DHCP, aby klient automatycznie namierzył serwer z plikami instalacyjnymi.

Ale wcześniej zjadamy pierwszy kawałek pizzy. Zimna… dziwne…

Stawiamy serwer DHCP

Serwer DHCP służy do automatycznego przydzielania komputerom adresów IP w danej sieci. W naszym przypadku posłuży również do naprowadzenia komputera klienta na odpowiedni plik netboot, dzięki któremu bez gadania zdecyduje się on zainstalować przez sieć Ubuntu.

Serwer DHCP instalujemy poleceniem:

# apt-get install dhcp3-server

To co może nam przysporzyć nieco kłopotów, to konfiguracja. Odbywa się ona całkowicie w pliku /etc/dhcp3/dhcpd.conf. Debian powinien nam stworzyć ten plik wypełniając go domyślnymi wartościami podczas instalacji. To co musimy zrobić to:

• określić uprawnienia (bazując na adresie IP czy MAC)
• ustawić poprawnie serwery DNS
• określić plik instalacyjny do ściągnięcia przez klienta

W moim przypadku istotny fragment pliku dhcpd.conf, jaki musiałem zmienić wygląda następująco:

# lokalizacja rutera
option routers 192.168.1.254;
# maska sieciowa
option subnet-mask 255.255.255.0;
# główny serwer DNS, z którego korzysta komputer serwer
option domain-name-servers 194.74.65.68; 

# ustawiamy jeśli serwer DHCP ma być domyślny w sieci
authoritative; 

# pozwalamy pingować
ping-check = 1;
# sugerowany plik instalacyjny
filename = "pxelinux.0";
# IP podsieci
subnet 192.168.1.0
# maska sieciowa i przedział adresów IP, które akceptujemy
netmask 255.255.255.0 {
range 192.168.1.10 192.168.1.254;
}

Tyle wystarczyło, aby serwer DHCP zaczął działać, poprawnie przydzielił IP i umożliwił klientowi automatyczne pobranie pliku pxelinux.0, co umożliwiło sieciową instalację.

Jeśli u nas również wszystko w porządku, restartujemy serwer DNS:

/etc/init.d/dhcp3-server start

i przechodzimy do instalacji!

Instalacja przez sieć (PXE)

Na komputerze kliencie w BIOS (dostępny podczas uruchamiania komputera, najczęściej pod klawiszem F12 lub DEL) ustawiamy jako domyślną opcję bootowania przez sieć (PXE). Restartujemy komputer i… czekamy co się stanie.

Jeśli wszystko jest w porządku, powinniśmy być poinformowani o poprawnym połączeniu z serwerem DHCP, przydzieleniem adresu IP i pobraniem z serwera TFTP pliku instalacyjnego. Po kilku sekundach powinniśmy mieć już na ekranie standardowy interfejs instalatora Ubuntu (lub, jeśli poszliśmy pod prąd, innej dystrybucji Linuksa). Zakładam, że od tej pory poradzicie sobie sami. W przeciwnym wypadku, zapraszam na forum i IRCa.

Co jeśli nic się dzieje? No cóż — to oznacza że wystąpił błąd…

Zjadamy drugi kawałek pizzy, popijamy colą.

Radzimy sobie z błędami

Jeśli wystąpił błąd (czytaj: instalator się nie załadował), po pierwsze należy zbadać przyczyny błędu. Do tego służą logi. Zerkamy szybko okiem na plik syslog na komputerze serwerze:

# less /var/log/syslog

i czytamy ze zrozumieniem. Problem mógł wystąpić w kilku miejscach: przy uzyskiwaniu adresu DHCP, przy pobieraniu pliku przez TFTP, czy też — już podczas instalacji — przy pobieraniu pakietów (problem z DNS).

Przetestować TFTP jest najprościej. Próbujemy połączyć się lokalnie z serwerem TFTP używając dowolnego klienta, np. tftp localhost. Jeśli się połączyliśmy, próbujemy pobrać plik instalacyjny: > get pxelinux.0. Jeśli po wyjściu z klienta (> bye mamy na dysku ściągnięty plik to oznacza, że serwer działa. Przynajmniej lokalnie.

DHCP możemy przetestować z innej maszyny (również wirtualnej) wydając polecenie: dhclient eth0. Jeśli udało nam się połączyć, znaczy to że DHCP działa poprawnie. Jeśli możemy “spingować” dowolny adres w sieci: ping jakilinux.org, to znaczy że i DNS działa poprawnie. Ale wtedy wszystko działa, więc nie powinniśmy mieć problemów z instalacją

Wszystkich możliwych problemów nie da się przewidzieć. W moim przypadku cała procedura poszła bezproblemowo (zapomniałem jedynie dodać informację o DNS w konfiguracji DHCP). Najważniejsze, żeby w przypadku błędów nie panikować, tylko próbować rozwiązać problem wykluczając kolejne możliwe błędy. Powodzenia!

Inne możliwości

W artykule celowo pominąłem inne możliwości wykonania tego samego zadania. Oczywiście jednak (korzystamy w końcu z Linuksa!) możemy dokładnie to samo zrobić na kilkanaście innych sposobów. Przykładowo:

• zamiast kombinacji xinetd+tftp użyć inetd lub też uruchamiać serwer tftp bezpośrednio, jako demon,
• użyć innego serwera TFTP — na przykład atftpd…
• oczywiście użyć innego systemu na serwerze lub zainstalować inną dystrybucję Linuksa,
• zamiast coli użyć sprite lub mirindę,
• etc.

Celem głównym była jednak po prostu instalacja Linuksa na komputerze bez napędu CD i mam nadzieję, że to zadanie udało nam się wykonać bezbłędnie.

Bibliografia

• Alternative Installation Methods for Gutsy z Softpedii
• Installation/QuickNetboot z dokumentacji Ubuntu
• Ubuntu PXE Install z wiki.koeln.ccc.de

Korekta: oZz, t_ziel