Niespodziewany sukces laptopa Asus Eee może zmienić sposób, w jaki ludzie postrzegają open source i przysporzyć problemów Windowsowi.

Autor: Glyn Moody

Całkiem nie tak dawno okazało się, że kosztujący zaledwie £200 przenośny Asus Eee PC może być całkiem praktyczny. Ma on miarę zaledwie średniej wielkości zeszytu, waży mniej niż jeden kilogram, ma wbudowane Wi-Fi do obsługi bezprzewodowego internetu i co najciekawsze, używa pamięci Flash zamiast klasycznego dysku twardego. Jest także pochlebnie recenzowany nie tylko przez specjalistów zajmujących się nowinkami technicznymi, ale także przez samych użytkowników, którzy już zdążyli go zakupić.

Biorąc pod uwagę opinie około tysiąca użytkowników niezależnej strony internetowej (choć także mogącej przecież ingerować w nie poprzez selekcję wypowiedzi) www.eeeuser.com widzimy, że zaledwie około 4% osób z tych, które zakupiło ów produkt, jest z niego niezadowolonych, 33% oceniło system jako spełniający w przybliżeniu ich oczekiwania, natomiast 62% ankietowanych uważa, że nawet przerósł ich oczekiwania.

Przeglądając także tysiące wypowiedzi na forum, zauważamy, że dominują opinie typu: “jest za mały”, “jakość wykonania jest wysoka”, “system na starcie ładuje się szybko”, “po prostu działa”. Co więcej, trudno znaleźć negatywne przykłady. Głównie są to narzekania na położenie prawego przycisku shift, zbyt małą klawiaturę, ograniczoną żywotność akumulatora i trochę niewygodny mousepad. Łatwo zatem zauważyć, że nikt nie traktuje jako problemu tego, że Eee PC nie działa pod Windowsem, ale pod jedną z dystrybucji Linuksa.

Dotychczas przyjęło się ogólne przeświadczenie, że GNU/Linux nigdy nie odniesie sukcesu wśród zwykłych użytkowników, ponieważ jest zbyt skomplikowany. Jednym z największych osiągnięć Asusa Eee jest to, że został domyślnie skonfigurowany z wieloma udogodnieniami ułatwiającymi korzystanie z bogactwa funkcji GNU/Linux. Programy zostały podzielone na kilka głównych kategorii: internet, praca, nauka, gry, do których dodano duży zbiór ikon tłumaczących każdą aplikację z grupy. Rezultat jest taki, że każdy może korzystać z systemu bez wcześniejszych ćwiczeń, tudzież wsparcia z zewnątrz.

Taka kombinacja niezłej funkcjonalności oraz tanich i łatwych w użytkowaniu rozwiązań ułatwia klientom szybką decyzję o jego zakupie, co może z kolei być problematyczne dla Microsoftu. Dotychczas przeciętny użytkownik nie widział żadnych zalet w wyborze Linuksa na biurkowy komputer, natomiast łatwo mu było wymienić utrudnienia.

Różnica cen jest zwykle nieznaczna przy tego rodzaju sprzęcie, przez co problemem dla wielu osób jest znalezienie odrobiny chęci nauczenia się nowych technik pracy. Asus Eee potrafił to zmienić. Ponieważ w tym przypadku jego kształt w sposób pozytywny odróżnia go znacznie od reszty produktów, umożliwia to klientom łatwiejszy jego wybór bez potrzeby porównywania go zbytnio z innymi komputerami i co więcej, bez oczekiwania takich samych doświadczeń, jakie nabyli w eksploatowaniu wcześniejszych komputerów.

Różnica cen produktu wersji pracującej na GNU/Linux i wersji pracującej na Windows XP jest znacząca, jeśli weźmiemy pod uwagę całkowity koszt urządzenia. Jeden z głównych dostawców, RM, sprzedaje opcję z Linuksem z 4GB-ym dyskiem i przy 512MB pamięci RAM za £199. Najtańsza konfiguracja z zainstalowanym Windowsem XP kosztuje £259, tj. 30% więcej. To nie jest koniec, albowiem system operacyjny firmy Microsoft potrzebuje więcej przestrzeni dyskowej i pamięci - odpowiednio 8GB i 1 GB. Właśnie ww. różnica polegająca na dodatkowych kosztach związanych z licencją Windowsa i jego większymi wymaganiami sprzętowymi sprawia, że wersja opierająca się na Linuksie jest stale tańsza.

Ta rozbieżność ma się zwiększyć, kiedy Microsoft odstąpi od Windowsa XP na koniec czerwca. Vista kosztuje więcej niż Windows XP i potrzebuje minimum 15 GB przestrzeni dyskowej do instalacji nawet najbardziej podstawowej wersji. Zatem aby zakupić Vistę pod Eee PC, klienci będą musieli kupić modele, które w tej serii obecnie nawet nie istnieją - ze znacznie bardziej pojemnym dyskiem typu Flash. [To zdanie jest już nieaktualne od kiedy Microsoft zapowiedział reinkarnację XP na tanich laptopach — przyp. red.]

Ponadto, zgodnie z prawem Moore’a, cena chipsetów pamięci powinna dalej spadać. Dla przykładu, w 2001 za $8 (£4) mogliśmy kupić około 8MB pamięci Flash, podczas gdy w 2011,zgodnie z wytycznymi Gartnera, będziemy mogli kupić odpowiednio 8GB. Alan Brown, tj. kierownik Gartnera w dziale do spraw półprzewodników uważa, że wynikiem tych spekulacji w przypadku urządzeń typu Eee PC może być 15% spadek cen w ciągu trzech lat do poziomu £160 i £170.

Europejskiej firmie Elonex już udało się ustanowić niższy próg cenowy: właśnie przedstawili swój przenośny sprzęt zwany “The One”, który oferuje większość ze specyfikacji z Eee PC za £100. Inne firmy takie jak np. Acer, Everex, australijski Pioneer Computers [Airis IL-1 Nanobook z Linpusem — przyp. red.], a nawet HP [HP Compaq 2133: Tani laptop z Linuksem — przyp. red.] także wydają się mieć analogiczne produkty w fazie projektu. Przynajmniej jedna z firm produkujących tego typu przenośny sprzęt wydaje się być zaniepokojona tendencją spadkową cen. Nawiązując do Cnet, Mike Abrams z Sony komentuje:

Jeśli [Eee] Asus tak dobrze sobie poradził już na początku, to wszyscy mamy problem. Jest to po prostu wyścig w dół.

To sprawia, że względne koszty produktów pracujących na systemach Microsoftu są większe. Argument, że oprogramowanie jest warte więcej, jeśli ma więcej funkcji, jest zupełnie nietrafione, ponieważ gdy użytkownicy już odkryli, jaką funkcjonalność niesie za sobą Firefox i Openoffice.org, stwierdzili, iż jest ona dla nich zupełnie wystarczająca do codziennego użytku - czyli celu w jakim nabyli te niewielkie urządzenia. Co więcej, wzrost serwisów bazujących na darmowych przeglądarkach jak Gmail, czy pakiet biurowy google Docs utwierdzają w przekonaniu, jak wiele można zrobić, używając po prostu darmowego Firefoxa.

Sytuacja w rozwijających się krajach jest w wielu przypadkach nawet gorsza. Microsoft i jego partnerzy muszą rywalizować z nowo powstającymi tanimi przenośnymi urządzeniami opartymi o GNU/Linux, specjalnie wyprodukowanymi na tamtejsze potrzeby rynku, jak XO-1 z programu OLPC (”jeden laptop na dziecko”), to jeszcze muszą je sprzedawać w trudnych warunkach, ponieważ nielegalne kopie produktów Microsoftu są dostępne na ulicy za zaledwie kilka dolarów. By walczyć z piractwem, Microsoft zaczął nawet sprzedawać kopie Windowsa za około trzy dolary od sztuki w tych sklepach.

Wielkość nie gra roli

Mimo że ta okazja cenowa pomaga sprawić, iż ten przykład produktu staje się zaledwie tanią alternatywą z darmowym oprogramowaniem, to profity jakie czerpie w tym przypadku Microsoft, są bliskie zeru. To nie musi być od razu koniecznie katastrofą dla firmy z tak olbrzymim zapasem gotówki, ale może mieć spore znaczenie, gdy kłopoty finansowe osiągną próg rzędu miliardów dolarów długu - jak sam Microsoft zresztą powiedział, będzie potrzebował tych pieniędzy, by sfinansować przejęcie Yahoo. Co się stanie, gdy będzie wreszcie zmuszony rozszerzyć swoje działania na sklepy na zachodzie, by dorównać tanim GNU/Linuksowym systemom w tym “wyścigu w dół”?

Pierwsze efekty są już zauważalne. Szczególnie to, że w marcu Microsoft obciął koszty licencji Windowsa Vista. Jest to zapewne spowodowane tym, że ludzie nie odczuli konieczności jej instalacji, czy też aktualizacji zwłaszcza przy obecnej cenie. Podczas gdy lwia część sprzedawanych komputerów wciąż nie będzie posiadała ww. systemu, wiele osób i firm zainteresowanych posiadaniem nowego PC będzie się wstrzymywać właśnie z jej zakupem. Powoduje to tym bardziej utrudnienie ustabilizowania się cen na poczet konieczności zachęcania tanimi ofertami. Być może ważniejszą rolę odegra tutaj przynoszący wielkie korzyści finansowe pakiet biurowy Office, który to mógłby ułatwić jej sprzedaż.

Jeśli ludzie sądzą, że dodatkowe funkcje, jakie dostarcza nam Vista nie są warte jej ceny, przynajmniej w ujęciu detalicznym, to argument mówiący, że Windows jest wciąż wart więcej niż Linux, jest coraz trudniejszy do podtrzymania. Jest ciekawym - a dla Microsoftu krytycznym - proste pytanie, za jak niską cenę te “podstawowe, aczkolwiek wystarczające” przenośne urządzenia potrafią być sprzedawane.

Pierwotna cena, jaką za swój PC proponuje OLPC wynosi około $100, ale jej projektant Mary-Lou Jepsen sądzi, że może być ona jeszcze niższa. Twierdzi, że cena $75 jest osiągalna i już utworzyła nową firmę Pixel Qi, by móc zrealizować swoją wizję.

W planach ma ona nadzieję stworzyć nową generację komputerów.

Będziemy mieli wszędzie porządne, przenośne i odporne na wiele czynników komputery. Taka propozycja powoduje utrudnienia ze względu na wymagania w użytkowaniu - urządzenia wejścia/wyjścia, pracy w internecie, matryce, oprogramowanie - wszystko musi jeszcze się zmienić

. Jeśli mają być wystarczająco tanie dla wielu osób z krajów rozwijających się, to będą one oparte o rozwiązania open source. Jepsen natomiast nie uważa ich zerowej ceny za największą zaletę:

Wielka wartość wolnego oprogramowania dotyczy możliwości jego zmian i konfiguracji.

Innymi słowy Microsoft mógłby rozdawać swoje oprogramowanie, a i tak nie mógłby konkurować z w pełni otwartym, konfigurowalnym kodem. Wygląda na to, że jedyną drogą dla Microsoftu jest nadzieja, by ludzie używający oprogramowania nowej klasy tanich laptopów w pełni otworzyli się także na nich.

Tekst jest tłumaczeniem The Guardian Autor tekstu, Glyn Moody pisze na temat otwartego oprogramowania na opendotdotdot.blogspot.com

Tłumaczenie: Iwo Hencz, skład: oZz, korekta: Marta Siostrzonek - Bania