Firma Microsoft osiągnęła w ciągu ostatnich dwóch dekad niebywały sukces w dziedzinie komputerów biurkowych monopolizując praktycznie rynek systemów operacyjnych dla domowego użytkownika. Czy jednak najpopularniejsze rozwiązanie musi oznaczać najlepszy produkt? W długi zimowy wieczór postanowiłem skumulować moje frustracje i zebrać listę dziesięciu najistotniejszych powodów, dla których Windows na moim biurku przegrał z Linuksem.

Najpierw dwa słowa wyjaśnienia, dlaczego w ogóle powstał ten artykuł. Po pierwsze, wbrew pozorom :), nie chodzi mi o dyskredytację MS Windows, ani o promocję Linuksa na biurkach. Chodzi raczej o to, żeby pokazać te rejony (ważne dla mnie i – być może – również dla innych użytkowników komputerów biurkowych), w których Windows zdecydowanie przegrywa z konkurencyjnymi rozwiązaniami. Wielu użytkowników może nie zdawać sobie nawet sprawy, że rzeczy które sprawiają im trudność nie muszą wcale być tak skomplikowane. Co więcej, zostały one najprawdopodobniej rozwiązane o wiele efektywniej w innych systemach operacyjnych (jak Linux czy BSD). Między innymi o tych właśnie rzeczach postaram się dzisiaj opowiedzieć.

Artykuł postanowiłem podzielić na trzy części. Dziś zajmiemy się trzema kwestiami: bezpieczeństwem, wygodą użycia oraz instalacją oprogramowania. W kolejnych częściach na celownik weźmiemy takie sprawy jak aktualizacja systemu, awarie i problemy, wydajność czy zdalny dostęp do systemu. No to zaczynamy.

Rys 1. Domyślny pulpit Windows XP
z drobnymi modyfikacjami


Rys 2. Przykładowy pulpit Linuksa
- KDE w Kubuntu Breezy

1. Domyślne ustawienia bezpieczeństwa

Jaki jest najprostszy przepis na dostarczenie sobie ostrych wrażeń niskim nakładem pracy? Wystarczy zastosować się do poniższej instrukcji:

1. Zainstaluj system operacyjny MS Windows (wersja nie gra roli) lub pozwól zrobić to firmie informatycznej, w której zakupiłeś komputer.
2. Podłącz go do Internetu – najlepiej bezpośrednio, przez Neostradę lub innego dostawcę nie troszczącego się zbytnio o bezpieczeństwo swoich użytkowników (domyślnie dostarczającego publiczny adres IP).
3. Uruchom program Internet Explorer i zacznij surfować po Internecie do woli.
4. Pocztę ściągaj jedynie z użyciem aplikacji Outlook Express.
5. Nie instaluj czasem zapory ogniowej czy programu antywirusowego – to przecież tylko spowalnia Twój i tak niezbyt już wydajny sprzęt.
6. Omijaj z daleka wszelkie łatki bezpieczeństwa. System instalował Ci przecież specjalista z firmy informatycznej. Nie ma co samemu w nim grzebać, bo tylko coś się popsuje.
7. Pamiętaj też, żeby wszystkie operacje wykonywać jako Administrator systemu. Po co przelogowywać się, żeby zainstalować nowy program, jeśli można bez problemu pracować w trybie “mogę wszystko”? To w końcu domyślny tryb systemu, więc na pewno został on dokładnie przetestowany i zabezpieczony przez specjalistów.
8. Po kilku dniach (w najlepszym wypadku tygodniach) stwierdź, że Twój komputer “nie działa”. Zadzwoń do serwisu lub swojego kolegi informatyka i poproś go o pomoc.
9. Nie załamuj się, gdy powiedzą Ci że nic się nie da zrobić! Przeinstaluj system i zacznij wszystko od początku. Tym razem na pewno się powiedzie!

Brzmi groźnie? Brzmi nieco niepoważnie? Ale zaraz, chwilka… czy to czasem nie są domyślne ustawienia, które wybrał dla Ciebie najpotężniejszy informatyczny koncern świata? Czy to możliwe, że standardowa konfiguracja najpopularniejszego systemu operacyjnego na świecie tak kiepsko chroni Cię przed włamaniem, wirusami i robakami? Czy to możliwe, że przed podłączeniem komputera do Internetu wymagane jest zainstalowanie co najmniej kilku dodatkowych programów zabezpieczających oraz instalacja łatek bezpieczeństwa dostarczonych przez Microsoft? I wreszcie, jak to możliwe, że hobbiści tworzący za darmo Debiana czy Fedorę umieli stworzyć system bezpieczny by design, a profesjonalna firma informatyczna męczy się z tym już od niepamiętnych lat? Przyznam szczerze, że dla mnie również pozostaje to wielką zagadką…

Jak to robią inni?

Czym różni się polityka bezpieczeństwa Microsoftu od tej stosowanej przez popularne dystrybucje Linuksa? Domyślnymi ustawieniami systemu. Głównie nimi właśnie. Technologicznie bowiem oba systemy posiadają podobnej jakości zabezpieczenia. Systemy linuksowe, jak np. Fedora Core, w znacznym stopniu ułatwiają jednak początkującemu użytkownikowi zabezpieczenie swojego systemu, stosując taką domyślną konfigurację, która sprzyja bezpiecznemu korzystaniu z komputera. W jej skład wchodzi m.in.:

• domyślnie instalowana i skonfigurowana zapora ogniowa – wszystkie nieużywane porty są zablokowane, co w znacznym stopniu chroni przed włamaniami z zewnątrz,
• wymuszenie korzystania z nieuprzywilejowanego konta użytkownika – dzięki temu nie zainstalujemy przypadkowo wirusa ani innego niepożądanego programu, ponieważ zwyczajnie nie będziemy mieli takich uprawnień,
• prosta instalacja kompleksowych łatek bezpieczeństwa, nie tylko dla systemu operacyjnego, ale również dla wszystkich programów zainstalowanych w systemie,
• promowanie najlepszych aplikacji, a nie programów tworzonych przez konkretną firmę – takie działanie sprzyja zdrowej konkurencji wśród programistów open-source, a zyskuje na tym użytkownik.

Zdaję sobie sprawę, że istnieje odwieczny konflikt “wygoda kontra bezpieczeństwo”. Każda dodatkowa restrykcja (jak np. konieczność logowania się na konto ze specjalnymi uprawnieniami w celu instalacji programów) wpływa negatywnie na tzw. user experience. Z drugiej jednak strony – czy można nazwać wygodnym system, który po kilku tygodniach od instalacji nie nadaje się zwykle do użytku? Pozostawiam tę kwestię do dyskusji.

2. Wygoda użycia, czyli “my lepiej wiemy jak ma wyglądać twój pulpit”

Nie zauważyliście kiedyś, że wasz pulpit wygląda zupełnie tak samo jak pulpit waszej mamy, waszego nauczyciela informatyki oraz waszego najlepszego przyjaciela? Czy na pewno wszyscy czworo używacie komputera do tych samych celów, posiadacie taką samą wiedzę informatyczną, macie takie same wymagania? Zapewne nie. W takim razie czemu Wasz pulpit różni się od ich pulpitów co najwyżej tapetą i liczbą ikonek? Czemu wszyscy jak jeden mąż klikacie “Start” aby zakończyć pracę oraz ALT+TAB, żeby przełączać się między aplikacjami. I czy to na pewno efektywne rozwiązanie?

Pulpit Windows jest naprawdę dopracowany i zapewne projektanci firmy Microsoft dołożyli wszelkich starań, aby był jak najwygodniejszy dla przeciętnego użytkownika. Ale czy na pewno również dla Ciebie? Jeśli nigdy nie korzystaliśmy z innego interfejsu użytkownika, to zapewne domyślny interfejs Windows XP wydaje nam się w miarę wygodny. Jednak jak tylko poznamy możliwości jakie dają nam rozwiązania konkurencji, możemy poczuć się nieco skonfundowani.

Menedżer okien, a co to takiego?

Użytkownicy Windows nie znają pojęcia menedżera okien. Trudno się im dziwić, ponieważ jest tylko jeden oficjalny menedżer wspierany przez Microsoft, a instalacja alternatywnych aplikacji nie jest w żaden sposób wspierana (wręcz przeciwnie – jest zdecydowanie niewskazana). W Linuksie mamy za to do wyboru aż trzy różne środowiska graficzne oraz kilkanaście popularnych menedżerów okien – każdy posiada swoje dobre i złe strony. Niektóre stawiają na minimalizm, inne na fantazyjny wygląd, jeszcze inne na użyteczne dodatki. Mamy więc wybór – jeśli chcemy pracować w środowisku podobnym funkcjonalnie do MS Windows, wybierzemy Gnome lub KDE. Jeśli zależy nam bardziej na szybkości działania, niż na funkcjonalności, możemy zdecydować się na lżejszego zarządcę pulpitu, jak XFCE czy FVWM. Dystrybutor systemu zazwyczaj dostarcza nam skonfigurowane i gotowe do użytku domyślne środowisko. Ale to my wybieramy co nam najbardziej odpowiada.

Wirtualne pulpity

Rys 3. Wirtualne pulpity w Gnome


Rys 4. Wirtualne pulpity w FVWM-crystal

Większości z nas zdarzyło się zapewne, że pracując jednocześnie w kilku programach zaczynamy tracić orientację odnośnie stanu naszego pulpitu. Które zminimalizowane okienko oznacza internetową stronę firmy, do jakiej właśnie aplikujemy, a które wskazuje na naszą skrzynkę pocztową? Czemu, żeby przełączać się między trzema aplikacjami cały czas musimy pamiętać która została otwarta wcześniej, a która później i czy w międzyczasie nie otwieraliśmy jeszcze innego programu?

Wirtualne pulpity umożliwiają uporządkowanie naszego biurka i w praktyce eliminują potrzebę minimalizacji aplikacji. Zasada jest prosta – mamy do dyspozycji nie jeden, ale wiele pulpitów, między którymi możemy przełączać się zarówno skrótem klawiaturowym jak również używając myszy i wskazując na odpowiedni ekran. Na każdym pulpicie możemy mieć uruchomionych wiele aplikacji. Przykładowo, pierwszy pulpit służy nam do przeglądania Internetu, na drugim rozmawiamy z kilkoma znajomymi za pomocą komunikatora. Trzeci pulpit to program pocztowy, a na czwartym kończymy pisać kolejny artykuł dla wortalu jakilinux.org W górnej części ekranu mamy podgląd aktualnego stanu wszystkich biurek, z graficzną reprezentacją uruchomionych programów. Klikając ALT+1 przenoszę się na chwilę do Internetu. Przeklejam link do ciekawego artykułu dla znajomego na Jabberze (ALT+2) oraz wysyłam go mailem koleżance nieobecnej w tej chwili online (ALT+3). Potem wracam do swojego artykułu (ALT+4), ale w każdej chwili jednym skrótem mogę przejść do wybranej aplikacji.

Do takiego trybu pracy trzeba się najpierw przystosować, ale po kilku dniach daje on widoczny wzrost wydajności pracy. Można by tryumfalnie krzyknąć “Koniec z bałaganem na pulpicie!”, gdyby nie jedno ale: metoda ta nie sprawdzi się w przypadku, gdy używamy systemu MS Windows. Istnieją wprawdzie programy, które implementują uniksową filozofię wirtualnych pulpitów. Czynią to jednak niestety wyjątkowo nieudolnie, a ich funkcjonalność i szybkość działania pozostawia (bardzo) wiele do życzenia. Zapewne taka sytuacja jest wynikiem głębszego problemu, związanego z odmienną architekturą środowiska graficznego Windows i systemów uniksowych. Nie zmienia to jednak w niczym faktu, że używając Windows jesteśmy skazani na nieśmiertelne ALT+TAB oraz wieczny bałagan.

Focus okna

Focus okna określa, które okno jest aktualnie aktywne. W większości systemów, standardowo aktywne jest po prostu okno które znajduje się na wierzchu. To jednak tylko z pozoru wygodne rozwiązanie. Wyobraźmy sobie np. sytuację, w której jednocześnie czytamy jakiś artykuł w Internecie i rozmawiamy ze znajomym przez Gadu-Gadu czy Jabbera. Gdy tylko klikniemy myszką w okno przeglądarki, okno z rozmową chowa się za nią. Takie zachowanie bywa naprawdę irytujące. Rozwiązaniem w tej (częstej przecież) sytuacji, może być ustawienie opcji focus-on-mouse-over. Wymusi to takie zachowanie menedżera okien, gdzie aktywacja okna następuje przez najechanie na nie kursorem myszy. Okno w rozmową w takim przypadku nie znika tylko zwyczajnie traci focus, a my możemy spokojnie przewijać czytany tekst, czy wypełniać i wysyłać internetowy formularz.

Rys 5. Focus okna
w FVWM-crystal

Możliwości ustawienia focusu jest naprawdę wiele. Ja osobiście preferuję właśnie focus-on-mouse-over, lub rozwiązanie stosowane w FVWM-crystal, gdzie nawet kliknięcie myszą na okno nie powoduje automatycznego przesunięcia go na wierzch. Dopiero kliknięcie w pasek tytułu powoduje taką reakcję. Z początku praca z tak działającym menedżerem okien może być nieco uciążliwa, ze względu na stare przyzwyczajenia. Po jakimś czasie jednak zyskujemy większą elastyczność w zarządzaniu oknami i większą wygodę. Będę nudny: w Windows oczywiście nie da się zastosować żadnego z tych rozwiązań. Przynajmniej znanymi mi środkami. Czemu? Nie wiem.

Menu Start

Aby wykonać jakąkolwiek akcję w systemie (wliczając w to również zakończenie pracy) od wielu lat klikamy przycisk “Start” w lewym dolnym rogu ekranu. Czy to na pewno efektywne rozwiązanie? Nie lepiej byłoby może w celu uruchomieniu programu wpisać po prostu nazwę aplikacji, którą chcemy uruchomić? A może chcielibyśmy, aby menu z listą kilku najistotniejszych aplikacji pojawiło się za każdym razem gdy klikniemy prawym przyciskiem myszy w jakiekolwiek miejsce ekranu? A może bardziej pasuje nam środkowy przycisk? Osobiście menu systemowego używam w zupełnej ostateczności – jedynie wtedy, gdy zupełnie nie pamiętam jak nazywa się program, który potrzebuję uruchomić. W każdym innym wypadku wpisuję w mini-konsoli nazwę programu (podpowiadaną zresztą po kilku literach nazwy przez powłokę). To po prostu szybsze i wydajniejsze rozwiązanie. Mogę to zrobić w Gnome, KDE, MacOS, FVWM, XFCE… wszędzie, tylko nie w Windows. Tu nadal rządzi zasada “one button to rule them all” (*)

Nie twierdzę, że menu Start “jest be”. Podobne rozwiązania zaadoptowały również tak popularne linuksowe środowiska jak Gnome czy KDE. Nie twierdzę też, że domyślne środowisko graficzne Windows jest jakoś specjalnie niewygodne (chociaż wiele rozwiązań mi osobiście bardzo nie pasuje). Chodzi tylko i wyłącznie o możliwość wyboru. O możliwość dostosowania wyglądu i funkcjonalności do własnych potrzeb. Tylko tyle i aż tyle.

(*) Tak, wiem, że mamy skrót Win+R uruchamiający podobny aplet do wpisania nazwy programu. Można w nim wpisać “firefox” i spowoduje to odpalenie przeglądarki. Wpisanie jednak “winamp”, “opera”, czy “winscp” nie zadziała, ponieważ aplikacje te nie znajdują się na ścieżce szybkiego dostępu (zmienna %PATH%). Każdą z nich trzeba skonfigurować ręcznie.

3. Instalacja oprogramowania

Często słyszę, że instalacja oprogramowania w systemach Windows jest tak prosta, że łatwiej już być nie może. W pewnym sensie to prawda. Wystarczy przecież ściągnąć odpowiedni program z Internetu, dwu-kliknąć na ikonkę ściągniętego pliku, a następnie kilkukrotnie wcisnąć przycisk “Dalej” i program mamy zainstalowany i dostępny w menu i/lub na pulpicie.
Ta metoda sprawdza się wtedy, gdy dobrze wiemy jaki program chcemy zainstalować i znamy oficjalną stronę domową producenta czy twórcy. Gorzej, gdy poszukujemy po prostu “jakiegoś odtwarzacza DVD”, albo “jakiegoś edytora ID3”, albo “jakiegoś programu do zarządzania zdjęciami”. W takim przypadku czeka nas niezły ból głowy, ponieważ przebrnięcie przez setki stron WWW i wyszukanie odpowiedniej aplikacji spełniającej nasze wymagania i w dodatku nie powodującej efektów ubocznych (wirusy, adware, spyware) bywa niebanalne, nawet dla doświadczonego użytkownika.
Czy nie prościej byłoby, żeby wszystkie te programy dostępne były z jednego miejsca, w którym moglibyśmy je wyszukiwać, zapoznać się z opisem działania i zdecydować o instalacji?

Menedżery pakietów i repozytoria oprogramowania

Rys 6. Instalacja programów
w Ubuntu Breezy

To producent systemu operacyjnego, a nie użytkownik powinien troszczyć się o jakość instalowanego oprogramowania - do takiego wniosku doszli twórcy większości popularnych dystrybucji Linuksa. Przykładowo, w Ubuntu Breezy, aby zainstalować dowolny program (np. Gimp) wystarczy uruchomić aplet Dodaj/usuń aplikacje lub bardziej zaawansowany Synaptic i wybrać odpowiednią aplikację z listy podzielonej na kategorie związane z funkcjonalnością. Program sam ściągnie się z domyślnego repozytorium dystrybucji i zainstaluje automatycznie w systemie. My dostaniemy tylko informację o tym gdzie należy go szukać w menu (np. Aplikacje->Grafika->Gimp). Prawda, że prosto?

Centralne repozytoria, oprócz wygody, mają jeszcze jedną zaletę. Dużo trudniej (w praktyce jest to prawie niemożliwie) dostać się do nich programom zawierającym tzw. kod spyware lub malware. Plaga spyware/malware spowodowała, że osobiście boję się instalować pod MS Windows jakikolwiek program, którego pochodzenia nie jestem pewien. Instalując program z nieznanego źródła zawsze narażamy bowiem nasz komputer i nasze dane na niebezpieczeństwo. Centralne repozytoria w znaczny sposób zmniejszają to zagrożenie.

No dobrze, ale ile programów znajduje się w tych repozytoriach? Co z programami których tam nie znajdziemy? W Ubuntu w chwili obecnej (podobnie jak w Debianie) oficjalne repozytoria zawierają kilkanaście tysięcy pakietów (programów, narzędzi i bibliotek) dostępnych dla każdego po dwóch kliknięciach myszą. Dawno nie spotkałem się z brakiem jakiegoś potrzebnego mi programu w repozytorium. Ogólnie zdecydowania większość popularnych aplikacji open-source jest dostępna w postaci pakietów. Wyjątkiem mogę być jedynie programy bardzo świeże (jeszcze niestabilne) oraz programy niewolne (jak np. Acrobat Reader). W takim przypadku pozostaje nam instalacja w “windowsowym” stylu, czyli z dostarczonych przed producenta binarek, albo (jeśli to możliwe) przez własnoręczną kompilację programu.

Podobnego narzędzia jak menedżer pakietów z dostępem do repozytorium oprogramowania open-source od wielu lat brakuje mi w systemach operacyjnych Microsoftu… Nie wiem z czego to wynika. Być może po prostu nie ma zapotrzebowania na takie narzędzia. Może większość ludzi i tak używa scrackowanych kopii płatnych aplikacji (jak Nero, PowerDVD czy Adobe Photoshop) które tak czy owak trzeba zdobyć innymi drogami. Nie załamuję się jednak. Może kiedyś jeszcze doczekam się repozytorium open-source pod Windows z prawdziwego zdarzenia.

C:> win-get install winamp vplayer divx-codecs

Wygląda wesoło. Ale kto wie, kto wie… Przecież wszystko płynie…

C.D.N.

Tyle na dziś. W kolejnej częściu zajmiemy się trzema kolejnymi punktami:

• aktualizacją systemu,
• radzeniem sobie w sytuacjach awarii
• oraz wydajnością Windows.

Przeczytaj także:

• 10 powodów dla których warto porzucić Windows [część 2]
• 10 powodów dla których warto porzucić Windows [część 3]