Jeśli nigdy wcześniej nie używaliśmy OpenBSD, a jesteśmy entuzjastami oprogramowania, nic nie stoi na przeszkodzie, aby go zainstalować i zapoznać samemu. Jeśli jednak szukamy bardziej praktycznego podejścia, prezentującego najnowszy OpenBSD 4.2 w charakterze systemu biurkowego i serwerowego, poniższy tekst mający formę skróconego przewodnika szybko wprowadzi nas do tego niesamowitego systemu.

Autor: Jem Matzan - 05 listopada 2007 r. - 11:55 AM

Tłumaczenie artykułu Using OpenBSD 4.2

Bezpieczny z definicji

Na początek warto zapoznać się i przyzwyczaić do koncepcji secure by default (bezpieczny z definicji). Najprostsza definicja jaka się nasuwa to ta, że wszystko w systemie pozostaje wyłączone do momentu włączenia. To oznacza, że serwer WWW nie włączy się zanim sami nie wpiszemy daemona httpd do skryptu startowego. Usługi OpenSSH również pozostaną niedostępne do czasu włączenia, a nawet wtedy musi zostać odpowiednio skonfigurowany, aby zezwolił na potencjalnie niebezpieczne operacje.

Ponieważ system jest “bezpieczny z definicji” wymaga więcej zabiegów w zakresie wstępnego konfigurowania, niż większość pozostałych unixowych i unixopodobnych systemów. W zamian za to użytkownik spędzi o wiele mniej czasu w jego zabezpieczaniu - może nawet nie zajmie mu to żadnego czasu, jeśli będzie postępował zgodnie z zaleceniami podręczników systemowych.

Kilka faktów o OpenBSD

• Domyślna powłoka: Korn shell (ksh) dla superużytkownika; Bourne shell (sh) dla użytkowników; C shell (csh) jest również, pozostałe dostępne są jako dodatkowe pakiety.
• Domyślny edytor tekstowy: vi.
• System plikowy: BSD Fast File System (FFS) z “miękką aktualizacją” (ang. soft updates) [1]. (Dziennikowanie ani defragmentacja nie są konieczne.)
• Kernel: monolityczny, oparty o 4.4BSD, SMP, z definicji nie obsługuje zewnętrznych modułów.
• Obsługa binariów: OpenBSD, FreeBSD, SCO/ISC, SVR4, Linux, BSD/OS.
• Platformy procesorowe: Alpha, AMD64/EM64T, Arm, hp300, hppa, i386, luna88k, mac68k, macppc, mvme68k, mvme88k, sparc, sparc64, vax, zaurus. Oferowany jest również port SGI, ale z powodów technicznych nie został zamieszczony w wydaniu 4.2.
• Obsługa sprzętu (i386)

Ułatwione montowania napędów CD

Aby podmontować napęd optyczny należy znać węzeł urządzenia, oraz mieć wolną kartotekę. Zamiast wykonywać te czynności za każdym razem, gdy potrzebny jest CD lub DVD, wygodniej jest zmodyfikować plik /etc/fstab, aby robił to za nas. Najpierw tworzymy kartotekę do montowania. W tym celu w oknie terminala superużytkownika wydajemy polecenie tworzące punkt montowania /mnt/cdrom:

mkdir /mnt/cdrom

Pierwotny plik /etc/fstab nie zawiera wiersza odnoszącego się do napędów optycznych. Większość z nich obsługiwana jest przez /dev/cd0a, chociaż można spotkać inne opcje. Wydajmy polecenie ls /dev/cd*, by zobaczyć jakie inne pliki urządzeń optycznych dostępne są w systemie, gdyby zapis cd0a nie przyniósł rezultatów. Jeśli nie jesteśmy pewni, który plik obsługuje dany napęd, można przetestować je za pomocą płytki CD.

Mając kartotekę i znając właściwą nazwę pliku obsługującego dane urządzenie czas na dodanie do pliku /etc/fstab odpowiedniego zapisu. Edytujemy plik za pomocą ulubionego edytora i wpisujemy następujący tekst:

/dev/cd0a  /mnt/cdrom  cd9660  ro  0 0

Zapisujemy zmiany i zamykamy edytor. Od tej pory, aby podmontować dysk wystarczy wpisać w wierszu poleceń mount /mnt/cdrom.

Konfigurowanie portów i instalowanie pakietów

OpenBSD nie zawiera dużo oprogramowania, z tego powodu większość popularnych aplikacji trzeba będzie pobrać we własnym zakresie. Można to zrobić na dwa sposoby: korzystając z drzewa portów, albo pobierając gotowe, skompilowane wcześniej pakiety binarne. Żaden z nich nie jest lepszy od drugiego. Niemniej doświadczenie w korzystaniu z obu systemów może być pomocne w podjęciu decyzji:

• Używając portów (ang. Ports - nazwa własna) kompilujemy programy. Sposób umożliwia modyfikowanie pliku Makefile i dostosowania go do specyficznych wymagań. Natomiast pakiety binarne kompilowane są z opcjami domyślnymi.
• Pakiety instalowane są zaraz po pobraniu. Porty potrzebują dłuższego czasu na skompilowanie.
• Pakiety uaktualnia się łatwiej, gdy nadchodzi czas wymiany systemu na nowy. Porty uaktualnia się trudniej, wymagają odrobiny zachodu, no i oczywiście trwa to zdecydowanie dłużej.
• Porty zwierają o ponad 200 programów więcej niż repozytorium pakietów. Wiele aplikacji posiada inne prawa licencyjne należąc do ich prawnych właścicieli np. Sun Java Development Kit.
• Programy zawarte w portach łatwiej się przeszukuje, niż w bazie pakietów, szczególnie, gdy jest się odłączonym od sieci. Niemniej możne skorzystać z drzewa portów, aby znaleźć potrzebną aplikację, a następnie użyć narzędzia pkg_add do jej zainstalowania.

Osobiście zalecam instalowanie portów (instrukcje jak to zrobić opisałem w dalszej części) do wyszukiwania i instalowania pakietów, gdzie tylko to możliwe. Brak drzewa portów podczas instalowania pakietów może doprowadzić do szału nawet świętego, gdy nie zna się ich nazwy i trzeba bawić się w zgadywankę.

Jeśli zakupimy firmowy zestaw OpenBSD (krążki CD, podręcznik, pudełko, naklejki, itp) aplikacje można będzie instalować bezpośrednio z kompaktów. Montujemy je do systemu i przenosimy się do kartoteki z pakietami. Zakładając, że podmontowaliśmy je do /mnt/cdrom, kartotekę pakietów platformy i386 znajdziemy w kartotece /mnt/cdrom/4.2/packages/i386/. Do przeglądania kartoteki można użyć polecenia ls, do wyszukiwania pakietu lepsze będzie polecenie ls | grep pakiet. Potem wystarczy użyć pkg_add, aby aplikacja/pakiet została zainstalowana w naszym systemie.

Instalowanie stosunkowo skromnej kolekcji najczęściej używanych pakietów, którą zawierają sprzedawane kompakty jest proste, instalowanie dalszych aplikacji wymaga dodatkowej pracy. Trzeba będzie pobrać pakiety z jakiegoś serwera lustrzanego FTP. Jeśli zrobi się to umiejętnie, pobrane i zainstalowane zostaną również pakiety zależne. Zaczynamy od określenia, gdzie narzędzia zarządzające pakietami powinny szukać plików. Aby pakiet zainstalować domyślnie korzysta się z linii poleceń. Jednak w ten sposób trzeba byłoby osobno podawać adres pakietu (wraz z nazwą) oraz po kolei wszystkie jego pakiety zależne. Oczywiście jest to mało efektywny sposób instalowania, toteż lepiej podać domyślną ścieżkę do repozytorium, gdzie polecenie pkg_add będzie szukało pakietów.

Najpierw szukamy najbliższego serwera lustrzanego korzystając z listy. Następnie ścieżkę do niego dodajemy do pliku /root/.profile, jak w przykładzie:

export PKG_PATH=ftp://ftp2.usa.openbsd.org/pub/OpenBSD/4.2/packages/i386/
export FETCH_PACKAGES=yes

Podany wyżej adres serwera lustrzanego jest przypadkowy. Może nie być najbliższy miejscu zamieszkania czytelnika, należy samemu wybrać właściwy adres z podanej wcześniej listy. Można także podać napęd CD jako źródło pakietów (proszę jednak pamiętać o jego wcześniejszym zamontowaniu przed użyciem).

export PKG_PATH=/mnt/cdrom/4.2/packages/i386/
export FETCH_PACKAGES=yes

Teraz wylogowujemy się, aby wprowadzone zmiany zostały zarejestrowane przez system. Po ponownym zalogowaniu dowolne oprogramowanie, które zechcemy zainstalować za pomocą polecenia pkg_add zostanie pobrane automatycznie wraz z zależnościami. Co więcej, jeśli kiedykolwiek zechcemy zainstalować program z drzewa portów, OpenBSD najpierw spróbuje pobrać jego binarną postać, a jeśli jej nie znajdzie, pobierze źródła, skompiluje je i zainstaluje.

Dodawanie drzewa portów i źródła OpenBSD

OpenBSD nie instaluje drzewa portów, ani źródeł systemu operacyjnego sam z siebie. Musimy je zainstalować we własnym zakresie. W tym celu kopiujemy je z dysku CD #3 lub pobieramy źródła z serwera FTP OpenBSD. Odpowiednie pliki, tj. src.tar.gz i ports.tar.gz znajdują się w kartotece /pub/OpenBSD/4.2/.

Plik src.tar.gz rozpakowujemy do kartoteki /usr/src/, natomiast plik ports.tar.gz do kartoteki /usr (plik rozpakuje się do kartoteki /usr/ports/). To praktycznie wszystko co powinniśmy zrobić w tym zakresie. Poniżej kilka przykładowych poleceń ilustrujących powyższy tekst:

cd /usr/src/
tar xvfz /mnt/cdrom/src.tar.gz
cd /usr/
tar xvfz /mnt/cdrom/ports.tar.gz

Obsługa Javy

Instalowanie Java Development Kit na OpenBSD jest trudniejsze niż w większości systemów operacyjnych. Z drugiej strony, większość innych systemów nie traktuje licencjonowania tak poważnie, jak to czyni się w OpenBSD. Ponieważ pakiety własnościowe (ang. proprietary) nie mogą być dystrybuowane razem z OpenBSD, musimy uciec się do portów, aby zainstalować Sun JDK. Na razie nie istnieje opcja instalowania samego Java Runtime Environment (bez całego JDK).

Aby zainstalować JDK (wraz z JRE) musimy najpierw ręcznie pobrać binaria JDK, źródła oraz łatki BSD, niestety z różnych stron WWW. Następnie należy je skompilować za pomocą systemu portów. Kompilacja zajmuje bardzo dużo czasu, dlatego sugeruję pobrać najpierw wszystkie pliki, a następnie kompilację przeprowadzić w nocy.

A oto wszystkie pliki potrzebne do zainstalowania Sun JDK 1.5 na OpenBSD 4.2:

Z http://download.java.net/tiger/tiger_u12/ pobieramy źródła i binaria:

jdk-1_5_0_12-fcs-src-b04-jrl-02_may_2007.jar
jdk-1_5_0_12-fcs-bin-b04-jrl-02_may_2007.jar

Z adresu http://www.eyesbeyond.com/freebsddom/java/jdk15.html łatki:

bsd-jdk15-patches-6.tar.bz2

Z serwera javowego firmy Sun http://java.sun.com/products/archive/j2se/5.0_12/index.html plik JDK:

jdk-1_5_0_12-solaris-i586.tar.Z

A z apache’owgo serwera http://www.apache.org/dist/xml/xalan-j/ plik binarny:

xalan-j_2_7_0-bin.tar.gz

Jeśli nie da się ich wszystkich pobrać przed kompilacją, skorzystamy z innego sposobu, w którym do pobrania plików użyjemy tekstowej przeglądarki Lynx. Aby zorientować się jakie pliki będą wymagały ręcznego pobierania, przechodzimy do kartoteki /usr/ports/devel/jdk/1.5 (zakładając, że chcemy Javę 5.0 - dostępne są także wersje 1.3 i 1.4) i wydajemy polecenie make. Wszystkie początkowe zależności zostaną pobrane i skompilowane, a kiedy program dojdzie do miejsca, kiedy nasza interwencja będzie nieunikniona, na ekranie pojawią się komunikaty zawierające dokładne nazwy wymaganych pakietów wraz z adresami internetowymi WWW. Otwieramy Lynx, pobieramy je do kartoteki /usr/ports/distfiles/ (albo gdziekolwiek pamiętając, aby je tam później skopiować), po czym kontynuujemy proces kompilowania. Jeśli przeoczymy jakiś plik, system da nam o tym znać.

Gdy kompilacja zostanie zakończona, a Java zainstalowana, na ekranie pojawi się komunikat sugerujący utworzenie dowiązania symbolicznego do wtyczki przeglądarki internetowej. Jeśli zamierzamy korzystać z przeglądarek graficznych należy postąpić zgodnie z zaleceniami.

Na koniec trzeba będzie zapisać ścieżkę do plików wykonywalnych Javy do pliku konfiguracyjnego powłoki. Jeśli tego nie zrobimy uruchamianie programów Javy albo kompilatora Javy będzie utrudnione (jeśli nie niemożliwe). Zakładając, że posługujemy się domyślnymi powłokami Bourne (sh) lub Korn (ksh), będziemy musieli poddać edycji plik ~/.profile. Powłoce C shell (csh) odpowiada plik konfiguracyjny ~/.cshrc. Bash korzysta z ~/.bashrc, a Z shell (zsh) z ~/.zshrc. W każdym z tych plików znajduje się zmienna środowiskowa PATH. Należy do niej dopisać /usr/local/jdk-1.5.0/bin (zapis musi odpowiadać wersji zainstalowanej Javy). Niektóre programy wymagają także zadeklarowanie JAVA_HOME, dlatego dopiszemy również:

export JAVA_HOME=/usr/local/jdk-1.5.0/

Pozostaje wylogować się, aby zmiany zostały wprowadzone do systemu.

Uruchamianie binariów FreeBSD i Linux

OpenBSD jest zgodny binarnie z innymi systemami operacyjnymi. Opcje te wkompilowano w kernel. Oczywiście jak wszystko w OpenBSD opcje te są z definicji wyłączone. Aby je uaktywnić należy otworzyć plik /etc/sysctl.conf i przejść do sekcji dotyczącej binarnej emulacji, a następnie odkomentować odpowiedni zapis. Większość użytkowników będzie zapewne chciała odblokować obsługę binariów Linuksa:

kern.emul.linux=1

Obsługa FreeBSD jest w tej samej sekcji. Również można ją uaktywnić. Warto także przejrzeć pozostałe opcje tego pliku czy nie ma w nim interesujących nas opcji. Zazwyczaj odblokowuję równocześnie konsolowy sterownik myszy wsmouse.

Uzyskanie pełnej zgodności z Linuksem wymaga także zainstalowanie pakietu fedora_base oraz utworzenie kartoteki /proc i dopisanie jej do pliku montowania /etc/fstab:

/proc  /proc  procfs  rw,linux  0 0

Obsługa FreeBSD możliwa jest po zainstalowaniu pakietu freebsd_lib. Jeśli więc chcemy uruchamiać programy FreeBSD musimy zainstalować także i ten pakiet.

Obsługa SMP

Rozdział dotyczy komputerów z procesorami wielordzeniowymi, maszyn wieloprocesorowych i komputerów korzystających z techniki Hyper-Threaded. Nie trzeba kompilować kernela, aby korzystać z takich maszyn. Chociaż OpenBSD korzysta domyślnie z kernela jedno-procesorowego, użytkownik ma możliwość zainstalowania jądra bsd.mp. Po wybraniu opcji mp w trakcie instalowania systemu, jądro mp zostanie skopiowane do kartoteki podstawowej (root).

Zanim jednak przełączymy się na kernel bsd.mp warto go przetestować. W tym celu w trakcie uruchamiania systemu (boot promt), czyli zanim OpenBSD wystartuje swój proces init, wpisujemy jego nazwę w wierszu poleceń. Jeśli wszystko pójdzie jak należy można przełączyć się na nowe jądro na stałe przechodząc do kartoteki podstawowej i zmieniając nazwę kernela z bsd.mp na bsd:

mv bsd.mp bsd

Ponowne uruchomienie komputera uruchomi system z nowym kernelem.

Dalsze informacje

OpenBSD posiada najbardziej wszechstronną dokumentację ze wszystkich unixopodobnych systemów. Wystarczy posłużyć się systemowym poleceniem man, by uzyskać dostęp do wszystkich informacji, którą oferuje system lub zainstalowane pakiety. Nowi użytkownicy OpenBSD powinni skorzystać z polecenia man afterboot. Podręcznik systemowy afterboot zawiera wszelkie niezbędne uwagi i instrukcje ułatwiającymi skonfigurowanie nowo zainstalowanego systemu, w tym jego różnorodnych usług i urządzeń. Jeśli nie znamy nazwy potrzebnego polecenia, ale wiemy do czego ma służyć, należy skorzystać z polecenia apropos. System podsunie nam kilka podpowiedzi.

Jeśli w dalszym ciągu będziemy mieć problemy, nawet po zapoznaniu się z zaprezentowaną dokumentacją znakomitym podręcznikiem online jest strona internetowa BSD Forums.

Copyright 2007 JEM Electronic Media, Inc. No reprints without written permission.

Przypisy dodane przez P2O2

1. Soft Updates opisane są w podręczniku OpenBSD. Jednak jego polski odpowiednik bełkocze, a nie tłumaczy. To jedyna wpadka, którą dostrzegłem w tym podręczniku. Jako plus dodam, że polski podręcznik OpenBSD wyróżnia się na tle innych poprawną polszczyzną, po prostu da się czytać. [powrót]
2. Polonica
   1. Dokumentacja i FAQ - Często Zadawane Pytania
   2. OpenBSD - moje notatki
   3. BSDGuru - forum OpenBSD
   4. OpenBSD na jakilinux.org

Tłumaczył P2O2