Red Hat udostępnił pierwsze obrazy ISO systemu jaki będzie instalowany na laptopach OLPC. Czując nieodpartą pokusę, pobrałem 291 megabajtowy obraz, wypaliłem i zabrałem się do testów. Oto ich wynik.

Rys 1. Start systemu, czyż nie smerfastyczne kolory?

Podróż w nieznane

Po uruchomieniu płyty wszystko przebiega dość standardowo – GRUB z opcją uruchomienia systemu, potem komunikaty rozruchowe włącznie z „Welcome to Fedora”. System uruchomił się w czasie 1:30 minuty (dla porównania Pardus 2007.1 potrzebował 1:36, a DSL 3.3 tylko 0:55). Po uruchomieniu się serwera X-ów przywita nas coś w rodzaju menedżera logowania, w którym wpisujemy jedynie swoje imię/login (dowolna wartość). Po „zalogowaniu się” ukaże nam się interfejs Sugar -– dość specyficzny menedżer okien.

Rys 2. Logowanie do systemu OLPC

Rys 3. Interfejs Sugar po uruchomieniu

W co dzieci będą klikać

Z aplikacji dostępny jest program o nazwie „Paint” służący do wykonywania prostych rysunków. Znajdzie się też odpowiednik Tetrisa, Mozilla Firefox z wtyczką Flasha, Abiword, czytnik kanałów RSS, kalkulator i kilka innych dodatków. Obecna wersja rozwojowa zawiera też ikonkę umożliwiającą przejście do GNOME, które nie działa jednak zbyt dobrze.

Rys 4. Poszczególne elementy menedżera

Wracając do interfejsu OLPC, należy zwrócić uwagę na jego odmienność. Nie mamy tutaj okien. Po uruchomieniu aplikacji zajmuje ona cały ekran. Aby dostać się do górnego i dolnego paska należy skierować kursor w dolną krawędź ekranu. Pomysł i efekt bardzo fajny i funkcjonalny, lecz bez instrukcji to dzieci mogą tego nie załapać. Każda uruchomiona aplikacja będzie miała swoją ikonkę na górnym pasku, za pomocą której można między innymi zamykać je, czy przechodzić od jednej do drugiej aplikacji.

Firefox czy tym bardziej Abiword nie stosują swoich tradycyjnych interfejsów, tylko nowe, wykonane specjalnie na potrzeby SugarUI. Interfejsy zostały maksymalnie uproszczone i zamiast licznych menu Firefoksa szkraby otrzymają przeglądarkę z podstawowymi ikonkami w panelu. W przypadku Abiword funkcjonalność sprowadzono do prostego formatowania tekstu (pogrubienie, kursywa, podkreślenie, wstawianie grafiki), a co ciekawe pliki domyślnie zapisywane są… w formacie DOC.

Możliwości aplikacji OLPC są niewiele większe od dobrego telefonu komórkowego i w nie najbiedniejszych krajach, gdzie odbiorcy mają jako takie pojęcie o komputerze, OLPC może mieć problemy z użytecznością. Na pewno sprawdzi się w przypadku dzieci na poziomie podstawówki i niżej, lecz dla nieco starszych lub nieco bardziej obeznanych może to być trochę za mało. Problem ten zapewne rozwiążą inne dystrybucje dla laptopów OLPC. XFCE, czy nawet część KDE z KOffice z serwerem X-ów Kdrive nie powinno mieć problemów z działaniem na tym sprzęcie (procesor 433 MHz, 256 MB RAM), a oferuje o wiele większe możliwości.

Z głównych problemów systemu OLPC mogę wymienić:

• Brak prostej nawigacji po zapisanych plikach – za pomocą Firefoksa zapisujemy grafikę w jakimś katalogu, następnie w Abiword musimy ją odszukać… a co z usuwaniem, kopiowaniem danych?
• System może bawić i uczyć podstaw, ale oferuje za mało jako pomoc szkolna – brak lepszego pakietu biurowego (m.in. prostego arkusza kalkulacyjnego, lepszego edytora tekstu, wsparcia dla PDF) – czegoś dla ucznia gimnazjum i wyżej.
• Co z obsługą multimediów? Linuksowa wtyczka Flasha to za mało. Co z plikami muzycznymi i klipami wideo?
• Nie do końca jasny interfejs (co robią te kółeczka z kropkami na górze ekranu?) Przydałyby się lepsze podpowiedzi-dymki (jak w KDE), jak i prosty „personalizator” ustawień.

Nie wiem jak jest z zużyciem zasobów, gdyż GNOME terminal nie miał ochoty się uruchomić, ale nie sądzę, bazując na moich obserwacjach, żeby zużycie RAMu było mniejsze czy nawet porównywalne z dystrybucjami przeznaczonymi dla słabszego sprzętu (DSL 3.3 zajmuje przy starcie z CD 31 MB RAM). Testy wydajności będzie można przeprowadzić raczej dopiero wtedy gdy system zostanie dopracowany i usunięte zostaną zbędne komponenty (GNOME).

Rys 6. Tak wygląda Abiword. Widżety GTK+ nie wyglądają za dobrze.

To już koniec, nie ma już nic

Pierwsza publiczna wersja systemu dla laptopów OLPC działa, ale nie zachwyca. Czy się sprawdzi czy nie, zależy głównie od tego jakie cele wyznaczono OLPC i jakich będzie on miał odbiorców. Jeżeli OLPC ma objąć dzieci i młodzież w szerokim zakresie wiekowym to nieodzowne będą przystosowane do tego sprzętu nieoficjalne dystrybucje dostarczające większych możliwości tym, którzy tego potrzebują.