Spis treści:

1. Potoki FIFO
2. Montowanie obrazów ISO
3. Nagrywanie płyt CD
4. Tworzenie Ramdysku
5. Odczyt temperatury dysku twardego firmy Hitachi
6. Zakończenie

1. Potoki FIFO

Czym jest potok FIFO? Przede wszystkim FIFO oznacza First In First Out, tzn. dane, które wejdą do potoku (czy też bufora etc.) pierwsze – wyjdą z niego pierwsze. Jest to całkiem odmienne podejście w stosunku do LIFO – Last In First Out, gdzie dane wchodzące jako pierwsze, wydostają się jako ostatnie. LIFO to tzw. stos (stack) i ten typ schedulera jest stosowany przy kolejkowaniu procesów przez jądro Linuksa. FIFO to tzw. kolejka (queue). Czym jednak jest potok? Potok to jeden z możliwych sposobów komunikacji międzyprocesowej w systemach UNIX-owych.

Potok nie jest czymś zarezerwowanym dla procesów tworzonych przez jądro. Z potoków możemy korzystać my sami dla uruchamianych przez siebie procesów. Jak utworzyć nowy potok FIFO? Możemy to zrobić na dwa sposoby. Pierwszy to użycie programu do tworzenia FIFO:

mkfifo [nazwa potoku]

Drugi sposób to użycie programu do tworzenia potoków różnych typów:

mknode [nazwa potoku] p

gdzie p oznacza potok FIFO. To oznaczenie jest stosowane nie tylko w tym programie, ale w większości programów, które operują na potokach FIFO. Przykładem niech będą dwa programy – find oraz ls:

find / -type p
/dev/initctl
/dev/.static/dev/xconsole
/dev/.initramfs/usplash_outfifo
/dev/.initramfs/usplash_fifo
ls -l /dev/initctl
prw——- 1 root root 0 2008-08-31 15:59 /dev/initctl

Potokami możemy przesyłać przeróżne dane. Najczęściej stosuje się je do przesyłania danych tekstowych. Chcąc wykorzystać potok FIFO w ten sposób powinniśmy otworzyć dwa terminale, w pierwszym wprowadzić komendę

cat > [nazwa utworzonego potoku]

a w drugim

cat [nazwa tego samego potoku]

Spowoduje to wyświetlanie na drugim terminalu tekstu, który wpiszemy na pierwszym. Jeśli chcemy zakończyć wprowadzanie danych tekstowych – należy wcisnąć jednocześnie klawisze Control oraz D.

Potoki można wykorzystać jednak w mniej banalny sposób. Założmy, że korzystamy z wieloużytkownikowego komputera, którego nie jesteśmy administratorem. Z racji tego, iż użytkownicy trzymają na nim swoje prywatne dane – ustawione są restrykcyjne atrybuty dla plików, np. 700 (rwx — —). Może jednak zaistnieć sytuacja, iż będziemy chcieli podzielić się z jakąś osobą pewnym plikiem. Z racji, że jest to plik prywatny – nie będziemy ustawiać uprawnień takich, by udostępniać ten plik wszystkim użytkownikom. Nie możemy przydzielić pliku do grupy, gdyż osoba, której chcemy wysłać ten plik należy do innej grupy. Nie możemy również dodać tej osoby do swej grupy, gdyż nie jesteśmy administratorem. Co zrobić w tym przypadku? Wystarczy utworzyć potok, ustawić mu atrybuty umożliwiające dostęp do niego innym użytkownikom, poprosić znajomego, by włączył sobie nasłuchawnie na ten potok i po prostu przesłać plik przez ten potok, po czym skasować potok. Nikt nic nie widział, nikt nic nie wie. Bo nikt nie zdążył. Przykład takiego użycia prezentuje poniższy screenshot:

2. Montowanie obrazów ISO

Montowanie obrazów ISO jest bardzo ważną funkcją. Nie tylko dla tych, którzy chcą sprawdzić, czy pobrany obraz ISO nowej dystrybucji GNU/Linuksa jest poprawny. Niektórzy traktują po prostu obrazy ISO jak archiwa tar. Większość z tych ludzi korzysta z programów takich jak np. IsoMaster czy G-Mount:

To jednak nie prawda, iż obrazy można montować jedynie przy pomocy programów z GUI. Ba! Nie trzeba nawet instalować żadnych aplikacji, bo posiadamy narzędzie do montowania obrazów ISO domyślnie w systemie.

Jeśli chcemy zamontować obraz ISO, wystarczy, że z uprawnieniami administratora użyjemy komendy

losetup /dev/loop0 [ścieżka do obrazu]
mkdir [nazwa folderu, w którym zamontujemy obraz]
mount /dev/loop0 [folder do zamontowania obrazu]

jak na zdjęciu

3. Nagrywanie płyt CD

Mylą się ci, którzy sądzą, że płyty CD można nagrywać jedynie z wykorzystaniem GUI. Istnieją dwa wspaniałe narzędzia, które pozwalają zastąpić zasobożerne K3B czy inne GnomeBakery. Te narzędzia to mkisofs oraz wodim. Wodim to aplikacja, która nagrywa obrazy płyt na nośniki CD. Mkisofs (MaKe ISO FileSystem) to aplikacja, która takie obrazy tworzy. Jak więc zatem się domyślacie – w pierwszej kolejności będziemy musieli utworzyć obraz płyty.

W dowolnym miejscu dysku twardego należy utworzyć sobie katalog o dowolnej nazwie. Do tego katalogu trzeba wrzucić wszystkie dane, które chcemy nagrać na płytę. Następnie, jeśli przenosiliśmy pliki przy użyciu GUI, uruchamiamy terminal i wpisujemy komendę:

mkisofs -R -l [nazwa folderu] > [nazwa obrazu].iso

Nie musimy wchodzić do folderu i wskazywać wszystkie pliki – wskazany przez nas katalog będzie katalogiem głównym (root) obrazu płyty. Po utworzeniu obrazu możemy przejść do kolejnego kroku. Dla wielu nie będzie to jednak nagrywanie płyty. Część Czytelników zna urządzenia odpowiadające ich napędom optycznym, jednak nie wszyscy. Nie jest to jednak problem, gdyż Wodim umożliwia przeskanowanie napędów. Wystarczy wpisać w terminalu komendę

wodim --scanbus

by ujrzeć urządzenia odpowiadające naszym napędom w komputerze.

Interesuje nas pierwsza kolumna. W moim przypadku w miejsce urządzenia mogę wpisać 4,1,0. Można podać także lokalizację urządzenia, np. /dev/cdrw – wodim poradzi sobie z takimi danymi wejściowymi. Możemy przejść do kolejnego etapu – nagrywania.

wodim -v dev="[urządzenie]" speed=[prędkość] [obraz iso]

Prędkość to argument opcjonalny. Chodzi oczywiście o prędkość nagrywania płyty, np. dla 32x wpisujemy wartość 32. Jeśli musimy użyć opcji overburningu (nagrania więcej danych niż teoretycznie mieści płyta), podajemy w komendzie argument

--overburn

Po wydaniu polecenia oczekujemy na zakończenie nagrywania.

4. Tworzenie Ramdysku.

Czym jest ramdysk? Wikipedia podaje:

Ramdysk to obszar komputerowej pamięci RAM, który jest wykorzystywany w roli pamięci dyskowej. (…) Jednakże dane przechowywane w ramdyskach w przypadku odłączenia lub awarii zasilania są bezpowrotnie tracone, ponieważ umieszczone są w zwyczajnej, ulotnej pamięci RAM. (…) Jednak są one doskonałym miejscem do przechowywania tymczasowych danych lub zdekompresowanych programów w krótkich okresach czasu.

Jak więc możemy przeczytać – ramdysk jest idealnym miejscem do przechowywania tymczasowych danych. W przypadku potrzeby ich odczytania – docenimy ramdysk za szybkość odczytu. Ramdysk tworzymy wpisując poniższą komendę do terminala, z poziomu administratora:

mkdir /mnt/[nazwa folderu ramdysku]
mount -t ramfs /dev/ram0 /mnt/[nazwa folderu ramdysku]

Po wydaniu tej komendy ramdysk jest gotowy do pracy. Ten typ ramdysku nie ma zdefiniowanej wielkości, zatem będzie rozszerzał się do dowolnej wielkości (niczym plik wymiany w jedynym słusznym systemie), ograniczonej wielkością pamięci RAM.

Żeby udowodnić słuszność tworzenia ramdysków pokażę test szybkości, który wykonałem podczas normalnej pracy systemu, tzn. podczas przeglądania Sieci, korzystania z komunikatora, słuchania muzyki etc. :

Jak doskonale widzimy – ramdysk ma znaczną przewagę w szybkości odczytu, w stosunku do dysku twardego. Oczywiście w zależności od obciążenia te wartości się zmieniają. Jednak u mnie (RAM DDRII 800MHz NoName vs. Hitachi SATAII) różnica jest zawsze trzy, czterokrotna. Wartości odczytu danych są znacznie większe tuż po uruchomieniu systemu, gdy mało procesów odwołuje się do dysku i pamięci RAM.

Warto jednak dodać, że jeśli chodzi o cache, to zarówno pamięć RAM, jak i dysk twardy, osiągają podobną wydajność. Wikipedia podaje tą informację:

Wydajna pamięć podręczna dysków zapewniana przez system operacyjny najczęściej niweluje korzyści z posiadania ramdysku; pamięć podręczna dysku spełnia podobną rolę (szybki dostęp do danych normalnie przechowywanych na dysku) bez pewnych wad ramdysków (utrata danych przy awarii zasialania, statyczny rozmiar, itp.).

Nie zapominajmy jednak, że cache dysku to obecnie najczęściej 16 MB, co jest niczym w porównaniu do wielkości pamięci RAM, którą możemy wykorzystać. Bo kto, z nowym komputerem, wykorzystuje w całości te 2, 4 GB pamięci? Graficy, gracze. Ale do zwykłych domowych zastosowań to bardzo dużo, dlatego warto tę pamięć wykorzystywać. Druga sprawa dotyczy tego, że nasz ramdysk nie ma statycznego rozmiaru, co jest jego zaletą.

Natomiast test cache pamięci RAM i dysku prezentuje się u mnie następująco:

5. Odczyt temperatury dysku twardego firmy Hitachi.

Użyty przeze mnie – do testowania szybkości odczytu pamięci RAM i dysku – program hdparm ma znacznie większą funkcjonalność. Jedną z nich jest możliwość odczytania temperatury dysków twardych firmy Hitachi. Dokonujemy tego poprzez wpisanie do terminala komendy

hdparm -H [nazwa urządzenia dysku]

z poziomu administratora, np.

hdparm -H /dev/sda

6. Zakończenie

Mam nadzieję, że skorzystacie z wymienionych powyżej sztuczek.
Chciałbym pozdrowić Nulciębonzo, barteksa, Hazardiusa, Kamila i wszystkich moich znajomych. Zapraszam na moją stronę domową, gdzie za niedługo ten artykuł pojawi się w wersji PDF do pobrania, tak jak wszystkie moje artykuły opublikowane na JakimLinuksie i nie tylko.